Inventory Gain/Loss คืออะไร
กำไร/ขาดทุนจากสต็อกน้ำมัน (Inventory Gain/Loss หรือ Stock Gain/Loss) คือผลต่างที่เกิดขึ้นเมื่อราคาน้ำมันเปลี่ยนไปในช่วงที่บริษัทยังถือน้ำมันไว้ในคลัง ถ้าราคาขึ้น น้ำมันที่ซื้อมาในราคาต่ำจะขายได้ในราคาใหม่ที่แพงขึ้น เกิดกำไรจากสต็อก ถ้าราคาลง เกิดขาดทุนจากสต็อก พบมากในโรงกลั่นและผู้ค้าปลีกน้ำมันที่ต้องถือสต็อกไว้หลายสัปดาห์
นอกจากนี้ ถ้าราคาตลาดลดลงต่ำกว่าต้นทุนที่ซื้อมา มาตรฐานบัญชีให้ปรับลดมูลค่าสต็อกลงเหลือมูลค่าสุทธิที่จะได้รับ (NRV) และอาจกลับรายการได้เมื่อราคาฟื้น รายงานหุ้นพลังงานจึงมักแยกรายการสต็อกออก แล้วดูกำไรหลักแทน
สูตรคำนวณ
สูตร Inventory Gain/Loss
กำไร (ขาดทุน) จากสต็อก ≈ ปริมาณสต็อกที่ถือ × (ราคาใหม่ − ต้นทุนเดิมต่อหน่วย)
กำไรขั้นต้นตามงบ = กำไรจากการขายตามปกติ ± กำไร (ขาดทุน) จากสต็อก
กำไรหลัก ≈ กำไรสุทธิ − กำไรจากสต็อก + ขาดทุนจากสต็อก (สุทธิภาษี)
ตัวอย่างการคำนวณ
สมมติบริษัท ก ค้าปลีกน้ำมัน ในไตรมาสหนึ่งขายน้ำมัน 1,000 ล้านลิตร ได้ค่าการตลาดลิตรละ 1 บาท และถือสต็อกน้ำมันไว้ 100 ล้านลิตร ซึ่งราคาลดลงลิตรละ 2 บาทในไตรมาสนั้น
- กำไรจากการขายตามปกติ = 1,000 × 1 = 1,000 ล้านบาท
- ขาดทุนจากสต็อก = 100 × 2 = 200 ล้านบาท
- กำไรขั้นต้นตามงบ = 1,000 − 200 = 800 ล้านบาท
- กำไรลดลงจากสต็อก = 200 ÷ 1,000 × 100 = 20%
สรุปผล
ธุรกิจขายน้ำมันยังทำได้ 1,000 ล้านบาทเท่าเดิม แต่กำไรในงบหายไป 20% เพราะราคาน้ำมันลดลง ส่วนนี้ไม่ได้สะท้อนว่าบริษัทบริหารแย่ลง และอาจกลับเป็นกำไรเมื่อราคาน้ำมันขึ้นในไตรมาสถัดไป
ตัวเลขในตัวอย่างเป็นตัวเลขสมมติ เพื่อแสดงวิธีคำนวณเท่านั้น
วิธีอ่านค่า Inventory Gain/Loss
- ดูกำไรหลักที่ตัดรายการสต็อกออกแล้ว เพื่อเปรียบเทียบผลการดำเนินงานจริงระหว่างไตรมาส
- ราคาน้ำมันดิบช่วงต้นไตรมาสเทียบปลายไตรมาสเป็นตัวบอกล่วงหน้าคร่าวๆ ว่างวดนั้นจะมีกำไรหรือขาดทุนจากสต็อก
- บริษัทที่ถือสต็อกมากเทียบกับยอดขาย จะได้รับผลแรงกว่า ให้ดูจำนวนวันสต็อกหรือปริมาณสต็อกในเอกสารนำเสนอนักลงทุน
- สำหรับโรงกลั่น ให้อ่านคู่กับค่าการกลั่น โดยแยก Market GRM ออกจาก Accounting GRM ที่รวมผลสต็อกแล้ว
ข้อควรระวัง
สิ่งที่ Inventory Gain/Loss ไม่ได้บอก
- กำไรที่พุ่งเพราะสต็อกเป็นกำไรครั้งคราว อย่านำไปคาดการณ์กำไรทั้งปีหรือคูณ P/E
- วิธีตีราคาสต็อกต่างกัน เช่น เข้าก่อนออกก่อน (FIFO) หรือถัวเฉลี่ย ทำให้ขนาดผลสต็อกของแต่ละบริษัทต่างกันแม้ราคาน้ำมันเปลี่ยนเท่ากัน
- สินค้าโภคภัณฑ์อื่นก็มีผลแบบเดียวกัน เช่น เหล็ก ยาง หรือเม็ดพลาสติก ผู้จัดจำหน่ายที่ถือสต็อกมากควรถูกอ่านด้วยมุมเดียวกัน
ดูค่า Inventory Gain/Loss ในรายงานจริง
รายงานวิเคราะห์หุ้นรายตัวของ HypeTimes แสดงค่า Inventory Gain/Loss พร้อมข้อมูลย้อนหลังและการเทียบกับบริษัทในกลุ่มเดียวกันค้นหาหุ้นที่สนใจ เพื่อลองอ่านค่าจากข้อมูลจริง